Machineveiligheid en Voedselveiligheid, een goed huwelijk? - Yourtech

Machineveiligheid en Voedselveiligheid, een goed huwelijk?

Iedereen die van tijd tot tijd zijn heg moet snoeien is bekend met het fenomeen dat een heggenschaar alleen dan werkt wanneer u met beide handen de greep vasthoudt en inknijpt. Een effectieve manier om te voorkomen dat u met één van uw handen in een draaiende schaar terechtkomt. Een mooi staaltje machineveiligheid.

Machineveiligheid

Machineveiligheid is binnen de engineeringwereld een apart specialisme.  Machineveiligheid wordt niet door iedereen meteen begrepen en omarmt. Een van de reden is het idee dat veiligheid geld kost, daarnaast is er de veelheid aan regels waar je als machinefabrikant of als voedselproducent mee te maken hebt. Een derde reden is dat kennis van machineveilheid beperkt wordt omdat het weinig aandacht krijgt in het technisch onderwijs.

Wat we zien is dat belangstelling voor machineveiligheid groeiende is. Dit dankzij de wet- en regelgeving die op dit gebied steeds stringenter en dwingender wordt. Echter we moeten constateren dat in die wet- en regelgeving lastige tegenstrijdigheden zitten. Dat komt doordat de wetgever vanuit twee verschillende invalshoeken heeft gekeken naar de voedselproductie: het gaat het hier om richtlijnen en normen voor de operator die veilig met een bepaalde machine moet kunnen werken en het gaat om richtlijnen en normen gericht op de voedselveiligheid.

Voedselveiligheid

Op het vlak van voedselveiligheid loopt Nederland voorop. Dat moet ook wel gezien de positie die wij in de internationale markt innemen. Naast allerlei andere zaken is hygiëne op en rond de productiemachines en onderdelen erg belangrijk. Periodieke reiniging moet op micro-bacterieel niveau plaatsvinden. Het ontwerp van een machine is sterk bepalend hoe effectief de reiniging uitpakt: geen dode hoeken, gaatjes, sleuven waar bacteriën onbereikbaar zijn. Hoe beter een productiemachine ontworpen is vanuit het oogpunt van hygiëne hoe effectiever de desinfectie kan plaatsvinden. Dit betekent in feite een pleidooi voor een zo open mogelijk opgestelde machine. Dit staat haaks op een belangrijk uitgangspunt bij machineveiligheid. Daar wordt juist de grootst mogelijke geslotenheid van de machine voorgeschreven. Hoe beter draaiende onderdelen zijn afgeschermd hoe veiliger een operator rondom de machine zijn werk kan doen.

Dilemma

Hoe ga je als machinefabrikant nu om met deze ogenschijnlijke tegenstrijdigheid. Alvorens die vraag te beantwoorden, laten we eerst nader de wet- en regelgeving bekijken. Er zijn op Europees niveau twee belangrijke veiligheidseisen.

  • De voedselveiligheid (vastgelegd in de Algemene Levensmiddelenverordening EG/178/2002, EG 1935/2004). Er dient een continu bewaking te zijn die de veiligheid van de voedingsmiddelen kan afdwingen. Er wordt daarbij aangedrongen op een “open inrichting van het ontwerp van een machine. Deze verordening zegt niets over de machineveiligheid.

  • De machineveiligheid (vastgelegd in de Europese Machinerichtlijn 2006/42/EG). Deze richtlijn geeft richting aan het ontwerp van elke machine. Die moet zodanig zijn dat het werken met de machine geen risico’s met zich meebrengt. Daartoe dient een machine zo veel mogelijk “gesloten” te zijn ingericht. Deze verordening zegt het een en ander over voedselveiligheid.

De beide richtlijnen zorgen voor een dilemma voor de producenten van voedingsproductiemachines:  kiezen wij primair voor een open machine om de voedselveiligheid te ondersteunen ten koste van machineveiligheid of omgekeerd? 

De machinerichtlijn geeft geen uitsluitsel. Binnen de richtlijn zijn ruim zevenhonderd normen beschreven. Deze hebben allemaal geen afdwingend karakter. Het toepassen ervan is met name van belang vanuit een maximale juridische bewijslast. Wel zijn er twee specifieke normen die de machinefabrikant aanwijzingen geven hoe om te gaan met het vinden van een bepaald evenwicht tussen machineveiligheid en voedselveiligheid: de prEN1672-1 en de EN 1672-2.

  • De prEN 1672-1 heeft als titel “Machines voor voedselbereiding – Veiligheids- en hygiëne-eisen – Algemene basisregels – Deel 1: Veiligheidseisen”. Deze norm is nog in ontwikkeling en nog niet geharmoniseerd met de Machinerichtlijn.

  • De EN 1672-2 heeft als titel: “Machine voor voedselbereiding – Algemene basisregels – Deel 2; Hygiëne-eisen”.

Deze twee normen geven geen hard uitsluitsel hoe om te gaan met beide fenomenen maar ze geven wel een oplossingsrichting:


Richtlijn

Belangrijk is dat een machine altijd in eerste instantie vanuit voedselveiligheid oogpunt wordt ontworpen (dus met zo veel mogelijk openheid) en pas daarna dient te worden gekeken naar hoe het werken met de te ontwikkelen machine zo veilig mogelijk kan worden gemaakt. Welke maatregelen dienen te worden genomen om de operator te beschermen? Op zich is deze benadering begrijpelijk: de algemene volksgezondheid dient te prevaleren boven het belang van de individuele veiligheid van de medewerker op de productievloer.


Het in gebruik nemen van de machine

Op een gegeven moment is de machine gereed en gaat deze op transport naar de voedselproducent. Hoe zit het dan met de certificering ervan? Een misverstand dat nogal eens voorkomt bij is dat wordt gedacht dat als een machine een CE-erkenning heeft de certificering geregeld is. Dat is in bijna alle gevallen onvoldoende. Slechts 5% van alle machines is keuring plichtig, en zijn bij aankomst gecertifieerd. Bij de overige 95% heeft de fabrikant zelf zijn machine gekeurd, zonder daar een onafhankelijke derde een oordeel over te laten geven.

Veel voedselproducenten beseffen niet dat zij verplicht zijn elke nieuwe machine vóór eerste ingebruikname te (laten) keuren. Dit is een werkgeversverplichting, op grond van de Europese Arbeidsmiddelenrichtlijn. In Nederland is deze verplichting vastgelegd in het Arbeidsomstandighedenbesluit, Hoofdstuk 7. Belangrijk is erop te wijzen dat veel voedselproducenten niet weten dat ze voor dat keuren zelf verantwoordelijk én dus aansprakelijk zijn.

Gelukkig worden we met zijn allen steeds bewuster van het belang van de beide aspecten van veiligheid. Dat komt o.a. de claimcultuur die in de VS al jaren gaande is, steeds meer naar Europa en dus naar Nederland is gekomen. Iedereen wil zijn eigen straatje schoon hebben. Wat daarnaast ook heeft geholpen is de bewustwording dat er nieuwe (lees scherpere)  normen voor besturingstechnische veiligheid ontwikkeld zijn. Een derde ontwikkeling is dat terugroepacties van producten leiden tot veel extra kosten, nog los van het ermee gepaard gaande imagoverlies.


Hoe zit het met machines in een productielijn? 

Als aanvulling vanuit onze ervaring met CE-erkenningen het volgende. Als een te plaatsen machine niet op de “Lijst van gevaarlijke machines” staat, mag je als machinebouwer zelf de CE verklaring afgeven (IIA). Voorwaarde is wel dat je een goed technisch dossier bijhoudt, een Risico Inventarisatie en Evaluatie - RI&E (volgens de norm) opstelt én een goede gebruiksaanwijzing schrijft (ook volgens een strenge norm).

Vervolgens dien je als machinebouwer die laatste twee vereisten mee te leveren in de taal van de klant. Als klant hoeft je dan in principe niets meer te doen en is alles zo geregeld.


Interessant Artikel? Deel hem online

Productietechniek en onderhoud

Of het nu gaat om onderhoud, verhuizingen, verbeteringen of keuringen, wij zorgen dat het in één keer goed gaat...

© COPYRIGHT 2019 Yourtech.nl Algemene voorwaarden Privacy verklaring